روزنامه جمهوری
معرفی کتاب
معاطات در نکاح
روزنامه جمهوری اسلامی   |   26-04-1396, 00:01   |   کد خبر: 141032   |   لینک خبر:   jomhourieslami.net/?newsid=141032 

اثر آیت‌الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی
تقریر و تنظیم؛ مهدی اعلائی

بحث از معاطات و جریان آن در عقود و ایقاعات، از مسائل بسیار مهم است که فقهاء قدیم و جدید، به‌ویژه شیخ اعظم انصاری (اعلی‌الله مقامه الشریف) به آن پرداخته‌اند. امروزه نمی‌توان فقیهی را یافت که چنین بحثی را در فقه، مورد تامّل و دقت قرار نداده باشد، در بسیاری از ابواب معاملات بالمعنی الاعمّ، این فرع مطرح می‌شود که آیا معاطات در آن جریان دارد یا خیر؟ می‌توان گفت کسانی که اصل صحّت و بلکه لزوم معاطات را در بیع پذیرفته‌اند، آن را در همه اباب ساری و جاری می‌دانند به این معنا که هر عقدی که به صورت لفظ منعقد شود، چنان‌چه صحیح و لازم باشد، اگر به صورت معاطاتی واقع شد همین احکام بر آن مترتّب می‌شود و چنان‌چه صحیح و جائز باشد مانند هبه، معاطات آن هم چنین نتیجه‌ای را در بردارد. لکن در عین حال در جریان معاطات در برخی از عقود و ایقاعات اختلاف است که از جمله، باب نکاح است. این بحث را می‌توان تا حدی از مباحث مستحدثه و جدید شمرد چرا که در کتب قدماء با این عنوان مطرح نشده، اگر چه در کلمات شیخ طوسی(قدس سرّه) و ابن برّاج، آراء و انظاری حاکی از این نظر وجود دارد که مطابق با برخی از رایاتی است که قائلین به جریان معاطات به آن استدلال می‌نمایند.
آنچه طرح این رساله را تا اندازه‌ای ضروری و لازم می‌نمایاند، آن است که در زمان معاصر، برخی نادر به دنبال تصحیح این امر هستند و درصدد آنند که آن را مطابق با ادله و قواعد قرار دهند. آیت‌الله محمد جواد فاضل در ضمن مباحث مربوط به کتاب البیع در دروس خارج فقه، این بحث ـ یعنی جریان معاطات در نکاح ـ را مورد بحث قرار داده و فاضل محترم حجت‌الاسلام اعلائی، آن را را تقریر و تنظیم و به صورت کتاب ارائه داده‌اند
این کتاب پس از بیان سابقه تحقیق و مفهوم‌شناسی، در دو گفتار اصلی ساماندهی شده است که عبارتند از: «گفتار یکم، نظریه صحت نکاح معاطاتی» و «گفتار دوم، نظریه بطلان نکاح معاطاتی». در هر یک از گفتارها ادله اثبات نظریه و اشکالات وارده بر آن بررسی شده و دیدگاه فقهاء گذشته در این باره ارزیابی شده است و در پایان کتاب نیز نظریه مورد قبول استاد فاضل تبیین شده است.